فاطمه سلطان محمدی در گفتوگو با خبرنگار خبرگزاری حوزه، عنوان کرد: در روایات آمده است:«خَیْرُ نِسائِکُمْ، اَلْخَمْسُ. قِیلَ:یا اَمِیرَالمُؤْمِنینَ! وَ مَا الْخَمْسُ؟ قالَ:اَلْهَیِّنَةُ، اللَّیِّنَةُ، المُؤاتِیَةُ، الّتِی إذا غَضِبَ زَوْجُها لَمْ تَکْتَحِلْ بِغَمْضٍ حَتّی یَرْضی، وَ اِذا غابَ عَنْها زَوْجُها حَفِظَتْهُ فی غَیْبَتِهِ، فَتِلْکَ عامِلٌ مِنْ عُمّالِ اللَّهِ وَ عامِلُ اللَّهِ لا یَخِیبُ؛ بهترین زنان شما دارای پنج صفت هستند. گفته شد: ای امیر مؤمنان! آن پنج صفت کدام است؟ فرمود: سبکبار و کم صداق، نرمخو و خوشرفتار، مطیع و موافق، آنگاه که همسرش خشم گیرد، خواب به چشمش نرود تا از او راضی گردد. و در غیاب شوهرش حافظ او باشد. چنین زنی، کارگزاری از کارگزاران خداوند است و کارگزار خداوند نیز دچار ناکامی و خسران نخواهد شد.»(کافی، ج۵، ص۳۲۵)
وی تصریح کرد: در منظومه معارف اسلامی، خانواده نه تنها نهادی اجتماعی بلکه عرصهای الهی برای رشد انسان و تجربه زیست مؤمنانه است. زن و مرد در این نظام، دو قطب مکملِ یک حقیقت هستند که وظیفه اصلیشان، ساختن محیطی سرشار از محبت، آرامش و تعالی روحی است. از اینرو، احادیث اهلبیت علیهمالسلام درباره ویژگیهای زن و مرد، فقط توصیههای اخلاقی نیستند، بلکه بیانگر الگوی انسانشناسیِ الهی در روابط انسانی هستند.
استاد حوزه علمیه خواهران ادامه داد: در میان این آموزهها، کلام نورانی امیرالمؤمنان علی علیهالسلام در تحلیل صفات «خیر نسائکم» جایگاه ویژهای دارد. این حدیث، با نگاهی جامع به ابعاد شخصیتی، رفتاری و معنوی زن، تصویری از زنِ عامل و کارگزار الهی ارائه میدهد؛ انسانی که با عقل، عاطفه و ایمان، خانواده را از سطح رابطه فردی به سطح مأموریت الهی ارتقا میبخشد. تبیین دقیق این روایت، از یکسو نشاندهنده پیوند میان اخلاق خانوادگی و الهیات عمل است و از سوی دیگر، ظرفیتهای آن را برای گفتوگوی میانفرهنگی در حوزه زن و خانواده آشکار میسازد.
جایگاه انسانشناختی و مفهوم «خیر نسائکم»
سلطان محمدی بیان کرد: در این روایت حضرت با تعبیر «خیر نسائکم» آغاز میکند؛ یعنی بهترین زنان شما نه از حیث زیبایی، ثروت، یا حسب و نسب، بلکه از حیث فضیلت وجودی و کیفیت رفتار انسانی باید سرآمد باشد. این بیان، مدل زن مطلوب در نظام اخلاق اسلامی را ترسیم میکند؛ انسانی که نقش مادری، همسری، و مسئولیت خانوادگی را با درک الهی و آگاهانه انجام میدهد. از دیدگاه امام علی(ع)، واژه «بهترین» تعریفی ارزشی دارد نه توصیفی؛ یعنی خیرِ وجودی زن در نسبت با خیر خانواده و خیر الهی معنا پیدا میکند.
صفت نخست: «الهیّنة»
وی اضافه کرد: «الهیّنة» به معنای زنی سبکبار، کمتکلّف، سادهزیست و دور از تجملگرایی است. در سطح روانشناختی، چنین زنانی نگرش مثبتگرایانه و انعطافپذیر دارند، از اضطراب اجتماعی و رقابتهای ظاهری رهایی یافتهاند و حضورشان در خانواده موجب آرامش و همشنوایی میشود.
پژوهشگر جامعه الزهرا(س) اظهار کرد: از حیث جامعهشناسی اسلامی نیز، مفهوم سبکباری به معنای مقاومت در برابر مصرفزدگی و حفظ کرامت انسانی در روابط زناشویی است. سبکبار بودن در صداق، خرج و خواستهها، بنیان اقتصادی خانواده را بر اعتدال و معیشت عقلانی استوار میسازد.
صفت دوم: «اللّیّنة»
وی گفت: «اللینة» ریشه در «لین» دارد و به معنای نرمخو، خوشرفتار و خوش خلق است. این صفت در نظریه ارتباطات انسانی، همان چیزی است که روانشناسی مدرن آن را «حساسیت عاطفی» و «تنظیم هیجان در روابط نزدیک» مینامد. زن نرمخو فضای گفتوگو را حفظ میکند و حتی در اختلاف، احترام متقابل را از بین نمیبرد.
سلطان محمدی ادامه داد: چنین رفتاری شاخص بلوغ اخلاقی است و در آموزههای اسلامی نشانه ایمان کامل تلقی میشود و در حکمت ۳۳۳ نهج البلاغه آمده است:«المؤمن لیّن العریکه.» بنابراین، آنچه امام علی(ع) توصیف میکند، نه صرف نرمی در ظاهر، بلکه ظرافت در رفتار و گفتار است که سلامت روان خانواده را تضمین میکند.
صفت سوم: «المؤاتیة»
وی بیان کرد: این واژه از ماده «إیتاء» به معنای مطیع و موافق، همراه و همجهت است. اطاعت در این مقام، اطاعت کور نیست؛ بلکه هماهنگی مسئولانه و عقلانی با نظام خانواده است. در اصطلاح امروز، میتوان آن را «همکاری در تصمیمگیری و مشارکت مثبت» دانست. امام علی(ع) تصویری از زن ارائه میدهد که نه سلطهجوست و نه منفعل؛ بلکه در مدیریت رابطه زناشویی، روح همکاری دارد. در تحلیل جامعهشناختی، چنین زنی عامل انسجام خانواده است و در نظریههای معاصر خانواده، معادل نقش «تثبیتگر عاطفی» محسوب میشود.
صفت چهارم: همدلی هنگام خشم شوهر
استاد حوزه علمیه خواهران گفت: «الّتی إذا غضب زوجها لم تکتحل بغمضٍ حتی یرضی»؛ یعنی زنی که آرام نگیرد مگر آنکه شوهرش از او راضی شود. در تبیین علمی این بخش، باید از دو زاویه نگاه کرد: اول از حیث اخلاقی، که نشانه همدلی و اهتمام به رضایت همسر است. دوم از حیث روانی، که نشان از تسلط عاطفی و توان تنظیم هیجانها دارد.
وی ادامه داد: چنین رفتاری ارتباطی اصیل از نوع «امید بخش» و «درمانگر» در روابط زناشویی است؛ زنی که به جای تشدید اختلاف، مسیر رضایت و ترمیم را پیش میگیرد. در روانشناسی ارتباط، این الگو بهعنوان «رفتار جبرانی مثبت» شناخته میشود؛ رفتاری که ثبات عاطفی زوجین را افزایش میدهد.
صفت پنجم: «حافظه فی غیبته»
سلطان محمدی عنوان کرد: این صفت نشانگر امانتداری و وفاداری اخلاقی در غیبت مرد از خانه است. در علم اخلاق، تفاوتی اساسی میان وفاداری عاطفی و وفاداری عملی وجود دارد و امام علی(ع) هر دو را در یک جمله جمع کرده است. زنِ حافظ یعنی کسی که در غیاب همسر نه تنها از مال و آبرو، بلکه از مرزهای اخلاقی خانواده محافظت میکند. چنین رفتاری ریشه در تقوای درونی دارد، نه ترس بیرونی. از دید امام، حفظ حرمت خانواده در غیاب شوهر، نشانه ایمان به حضور خداوند است؛ چون فرمود: «فَتِلْکَ عامِلٌ مِن عُمّالِ الله».
وی یادآور شد: امام علی(ع) در پایان، قله معنایی حدیث را با یک جمله کوتاه بیان میکند:«فَتِلْکَ عامِلٌ مِنْ عُمّالِ اللَّهِ وَ عامِلُ اللَّهِ لا یَخِیبُ.» یعنی زن دارای این صفات، نه فقط همسر موفق، بلکه کارگزار الهی است؛ یعنی عملکرد او بخشی از نظام الهی در زمین تلقی میشود. این تعبیر، زن را از سطح نقش اجتماعی به سطح مأموریت الهی ارتقا میدهد و بر ارزش کار عاطفی، تربیتی و اخلاقی زن تأکید میکند. از منظر فلسفه اخلاق، این جمله پیوندی میان «عمل صالح» و «سعادت وجودی» میسازد؛ هر کس در مدار رضایت خدا عمل کند، هرگز دچار خسران نخواهد شد.
پژوهشگر جامعه الزهرا(س) تاکید کرد: این روایت، یک منشور زنانگاری اسلامی است که خلاف برداشتهای سطحی، زن را موجودی فعال، آگاه، اخلاقی و مأمور الهی میداند. این پنج ویژگی که ساختار شخصیت آرمانی زن را ترسیم میکند، پایههای سلامت خانواده، توازن عاطفی جامعه و رضایت الهی هستند و هر یک در مطالعات اخلاق کاربردی، روانشناسی مثبتگرا، و فقه اجتماعی قابلیت تحلیل تخصصی زیادی دارند.
انتهای پیام
نظر شما